*પ્રાણ અપાન, સમાન, ઉદાન અને વ્યાન એ પાંચ પ્રાણ છે. -પ્રાણઃમુખ અને નાક દ્રારા લેવાય અને મુકામ;શ્વાસની-પ્રશ્વાસની ક્રિયા સાથે તે સંબંધિત છે. સામાન્ય મનુષ્યની ધર્મ, અર્થ, વિધા પ્રતિની આસક્તિ પ્રાણવાયુના પ્રભાવને લીધે છે -અપાનઃ દેહમાં પ્રાણવાયુની નીચે તેનું સ્થાન છે તે પ્રાણવાયુથી બળવાન છે ઍટલે કે તેને નીચે તરફ ખેંચી ત્યાં પકડી રાખવાનો પ્રયાસ કરે છે. અપાન વાયુ શરીરમાં રહેલ રસ,ધાતુ,શુક્ર,મુત્ર,મળ વગેરેને નીચે તરફ અભિમુખ કરવાનું કામ કરે છે. -સમાન: સાથે હોવુ તે,સહનિવાસ સહસ્થિતિ,સમાનવાયુ પ્રાણ અને અપાન વચ્ચે સહનિવાસ કરે છે સમાનવાયુ પ્રાણ અને અપાનવાયુની અપેક્ષા એ બળવાન છે તે […]

ભગવત્શક્તિનો આશ્રય લીધા વિના જીવીએ તો શું થાય? * કર્મમાં જડતા પ્રવેશે. * જ્ઞાનમાં અહંકાર જન્મે * ભક્તિમાં કામ જાગે અને * યોગમાં સિધ્ધિનો ભય ઉભો થાય.

જન્મ-મરણનો કોયડો કયારે ઉકલે ? * અંતપ્રજ્ઞાનો પ્રકાશ પ્રાપ્ત થાય ત્યારે અથવા * અજ્ઞાનના પડળ ખસી જાય ત્યારે.

આત્મનિરિક્ષણ શા માટૅ કરવું? *દુષ્ટ વિચારો અને દુષ્કૃત્યોને રોકવાં. * આપણામાં શું સારૂ અને શું નરસુ ભર્યું છે તેની જાણકારી મેળવી ધટતા ઉપાય કરવા. * આપણામાં ભય કેટલા પ્રમાણમાં રહેલો છે, આળસ, લોભ, નિર્દયતા, ક્રુરતા, અસંતોષ, લાલચ, ઇર્ષા, રાગ-દ્રેષ વગેરે કેટલી માત્રામાં રહેલાં છે તેનો ખ્યાલ આવે.

અભિવ્યક્તિની અંતિમ સરહદ કઈ ? * અન્તકરણ. -એમાં મન, બુધ્ધિ,ચિત અને અહં સમાવિષ્ટ થઈ જાય. – અન્તકરણના પ્રદેશ સુધી જ જે કાંઈ પ્રગટ થવું હોય તે થઈ શકે છે,અન્તકરણનો પ્રદેશ પુરો થતા અપ્રગટનો પ્રદેશ શરુ થઈ જાય છે.મનથી જે પ્રદેશ અગોચર છે તે અધ્યાત્મક-પ્રદેશ છે.

અધ્યાત્મકમાર્ગમાં કોનું કામ નથી? * જેને જગતનું જબરુ આકર્ષણ છે. * પાંચ વિષયો-શબ્દ,સ્પર્શ,રુપ,રસ અને ગંધમાં જેને ઊડી આસક્તિ છે * જે આળસુ અને બેદરકાર છે અથવા ચાલુ ધરેડમાંથી બહાર નીકળવા ઈચ્છતો નથી. * જેને વાતો કરવી છે પણ આચરણ કરવું નથી.

સ્થિતપ્રજ્ઞનો સ્થિતિએ કયારે પહોચાય? * આત્મશક્તિમાં પરિપુર્ણ રીતે સ્થિર થઈએ ત્યારે. *માનસિક સ્તરથી ઉપર ઉઠીએ ત્યારે.

મારું-તારુ એવો ભાવ કયાં સુધી ગતિમાન રહે છે ? વ્યકિતભાવથી છુટા ન પડાય ત્યાં સુધી. * અહંકાર ગોરંભાતો હોય ત્યાં સુધી.

દશ્ય, અદશ્ય અને અદષ્ટ વચ્ચે તફાવત શું? * (૧)દશ્યઃ જે ઇન્દ્રિયગોચર છે તે દશ્ય છેઃ – સામાન્ય બુધ્ધિ કે સમજણથી જોઈ શકાય એ. (૨) અદશ્ય ; જે અદશ્ય છે તે અતીન્દ્રિય વિભાગને લગતું છે ગુપ્તવિધાઓ અદશ્ય સાથે સંબંધિત છે. -ચેતન્યનો વિસ્તાર થતાં અદશ્ય વિભાગનો પરિચય થવા માંડે છે – વિજ્ઞાનીઓ પણ અદશ્ય જણાતાં જંતુઓને કે પદાર્થોમાની ગતિને પામવા વિવિધ સાધનો વિકસાવી રહ્યા છે. (૩) અદષ્ટ ; જે અદષ્ટ છે તે સ્થુલ ઇન્દ્રિયોનો વિષય જ નથી પણ હ્રદય અને મનનો વિષય છે મન અને હ્રદય જયારે ખરેખરાં સંવેદનશીલ બને છે ત્યારે […]

આંતરખોજ શેની કરવાની છે? * આપણી અંદર રહેલા એવા તત્વની -જે કદી નિદ્રધીન થતુ નથી. -જે કદી અભાન બનતુ નથી. -જે નિત્ય સાવધાન છે,જાગ્રત છે.